18 maart 2005

Door SJOERD VAN DER WERF

Zuiveren van rioolwater levert jaarlijks in Nederland een afvalberg van zevenhonderd miljoen ton slib op. Verminderen van dat afvalslib levert elk waterschap miljoenen op. In de Achterhoek zetten ze daarvoor wormen in.

In het laboratorium werkt het, in een kleine proefopstelling. Nu wordt er een grote installatie gebouwd. In een tank met driehonderdduizend liter water gaan veertig tot vijftig ton wormen. Die wormen 'eten' het slib dat in het zuiveringsproces ontstaat. Het rioolwater van de 25.000 inwoners van de dorpen Haarlo, Eibergen en Neede levert elke dag 1500 kilo zuiveringsslib op. "Ons doel is om dat met de helft te verminderen."
Of meer, want Gerrit van Schouwenburg weet dat met de wormen een nog hoger zuiveringspercentage mogelijk is. De ingenieur en uitvinder werkt met het Waterschap Rijn & IJssel samen in het bedrijf SR Technology (SR = slib reductie).
Dat bedrijf heeft de installatie gebouwd bij de rioolwaterzuivering in Haarlo, tussen Eibergen en Borculo. Hier wordt het afvalwater van 25.000 inwoners uit Haarlo, Eibergen en Neede schoongemaakt. Dat zuiveren gebeurt in grote bassins met bacteriën. Bij dat proces ontstaat slib. Het zuiveringsslib bestaat onder meer uit die bacteriën (80 procent dood, 20 procent levend). In dat slib zitten ook zware metalen als zink (uit dakgoten) en ziekteverwekkers (uit menselijke ontlasting). Vanwege die verontreiniging mag het slib niet (meer) door boeren over het land worden uitgereden. Het wordt ontwaterd en naar de vuilverbranding gebracht. Dat kost het Waterschap Rijn & IJssel jaarlijks 7,5 miljoen euro, een kostenpost die alleen maar groeit. Van Schouwenburg: "De regels worden strenger, de kosten steeds hoger."
In heel Nederland worden jaarlijks door waterschappen honderden miljoenen uitgegeven aan het ontwateren, transporteren en verbranden van dat slib. Er wordt, ook door het Waterschap Rijn & IJssel, op verschillende manieren geprobeerd om het slibprobleem op te lossen of te verminderen. In Duiven zorgt ultrasoon geluid ervoor dat de vergisting van het slib sneller verloopt. De slibreductie bedraagt ongeveer 30 procent. In de zuivering in Varsseveld wordt membraantechnologie ingezet. In de zuiveringsinstallatie in Haarlo wordt gewerkt met wormen, minuscule diertjes die leven van het slib. Geen nieuwe techniek, zegt Van Schouwenburg, maar het gaat om een nieuwe toepassing. "Het is algemeen bekend dat er beestjes zijn, wormen, die slib eten. Maar niemand beheerst dat proces."
SR Technologie heeft de afgelopen twee jaar gewerkt aan een oplossing. Met succes. Vanwege octrooiaanvragen wil Van Schouwenburg niet op de precieze werking ingaan. Hij ziet zichzelf als een dompteur, die ervoor zorgt dat in het systeem voor de wormen de omstandigheden zodanig zijn dat ze er niet meer weg willen. Het soort borstelwormen dat door Van Schouwenburg wordt ingezet, lijkt op de in de aquariumwereld bekende tubifex. "Daar werd vroeger op gevist in de Waal. Het zijn gevoelige diertjes, als de omstandigheden iets veranderen, zijn ze zo weer weg."
In de installatie van Van Schouwenburg gebeurt dat niet. "In de grote installatie gaan we wormen kweken, die de dagproductie van zuiveringsslib met de helft gaan verminderen. Over een maand of zes denk ik dat we alle technische problemen onder de knie hebben. Nog een jaar later weten we hoe groot de slibreductie is. Ik denk dat 80 procent haalbaar is. Daarna heb ik nog een jaar nodig om alle ongelovige Thomassen te overtuigen."