Van oudsher maakt de mens steden, bruggen, dijken, wegen en tal van gebruiksartikelen met de grondstoffen die hij in zijn leefomgeving vindt. We blijken zeer creatief in het verwerken van deze grondstoffen, maar ook afvalstoffen, tot bruikbare bouwstoffen. Baggerspecie is ook een grondstof die de aarde ons geeft. Het is materiaal dat al duizenden jaren in onze rivierdelta bezinkt en ons leefruimte in de vorm van land heeft geschonken.

Bij het beheer en onderhoud van het watersysteem verwijdert men jaarlijks vele miljoenen kubieke meters baggerspecie. Dit levert een continue stroom materiaal op; een vermenging van grond en afgestorven organisch materiaal met veel water. Hiervoor zoeken de beheerders uiteenlopende bestemmingen. De praktische, technische, financiële en juridische mogelijkheden zijn hierbij bepalend. Het bergen in depots zal nu en in de toekomst niet altijd een vanzelfsprekende optie zijn. Baggeren is essentieel om het watersysteem goed te laten functioneren. Een eindbestemming voor dit materiaal, in welke vorm dan ook, is noodzakelijk om te kunnen blijven baggeren.

Eén van de aanbevelingen van het bestuurlijk overleg Tienjarenscenario Waterbodems in 2002 aan het kabinet, is om het hergebruik van baggerspecie te stimuleren. De ontwikkeling van de markt van producten van baggerspecieverwerking moet worden bevorderd. Het recent door Rijkswaterstaat uitgegeven boekwerk 'Bouwen met baggerspecie, dagelijkse praktijk!' vormt hierbij een bron van inspiratie. Via beeldmateriaal wordt de dagelijkse praktijk van hergebruik van baggerspecie getoond.

Nuttig

In het verleden is baggerspecie massaal door de mens toegepast als een nuttig te gebruiken ophoogmateriaal. In de jaren tachtig nam het milieu-inzicht toe. Baggerspecie heeft door een aantal milieuschandalen een negatieve klank gekregen en is bestempeld als 'afvalstof'. De civieltechnische kwaliteit van het materiaal is hierdoor uit het zicht geraakt. Tegenwoordig is de milieucomponent weer voldoende gewaarborgd en is er ruim voldoende praktijkbewijs voorhanden over de toepassingsmogelijkheden.

Voordelen

Baggerspecie en de producten uit verwerking vullen helaas geen gat in de markt. In werken wordt veelal gebruik gemaakt van het grote aanbod van primaire en secundaire droge grond. Ten opzichte van droge grond moeten bij specie extra bewerkingsstappen worden uitgevoerd, zoals ontwateren of zandscheiding. De kosten hiervoor werken hergebruik niet in de hand. Toch zijn er voor de waterbeheerders zelf, en voor Rijkswaterstaat, provincies en gemeenten als beheerder van droge infrastructuur, voordelen te behalen. Door 'werk met werk' te maken zijn 'win-win' situaties denkbaar.

Minder kosten

Het recent bij Baggernet belichte Friese merenproject is hier een voorbeeld van. Voor nieuwe werken hoeft geen grond te worden aangekocht en waterbeheerders hoeven minder kosten te maken voor het bergen van de specie. Vergelijk het maar met een 'gesloten grondbalans'. Rondom de regionale wateren lijkt dit makkelijker haalbaar dan in en rondom de Rijkswateren. Dit vanwege korte transportafstanden, ruimere mogelijkheden voor tijdelijke opslag en bewerking en relatief kleinere speciehoeveelheden en vervoermiddelen. Een goede afstemming tussen 'baggeraars' en 'toepassers' zorgt in deze situaties voor de sleutel tot succes. Bij projecten die niet op elkaar kunnen worden afgestemd, ligt tussenopslag of facilitatie door grondbanken meer voor de hand.

Samen verantwoordelijk

In het praktijkboek steekt Hoofdingenieur-directeur J.H. Dronkers van Rijkswaterstaat Noord-Holland de 'handen uit de mouwen'. Hij geeft aan dat het beheren van onze waterwegen, en in het bijzonder het hergebruik van baggerspecie, een taak is waar we met zijn allen verantwoordelijk voor zijn. Als we 'werk met werk' willen maken is een verbintenis tussen de 'natte' en de 'droge' wereld noodzakelijk. De 'droge' beheerders hebben op zijn minst de taak te onderzoeken of baggerspecie een alternatief kan zijn voor primaire bouwstoffen bij het onderhoud of de aanleg van werken. Hij hoopt dat we baggerspecie niet langer zien als een tweederangs bouwstof, maar als een bouwmateriaal met een extra dimensie. Het praktijkboek draagt hopelijk bij aan een stuk enthousiasme.

Rijkswaterstaat biedt het boek 'Bouwen met baggerspecie, dagelijkse praktijk!' nog dit jaar aan aan een groot aantal bedrijven en instellingen. Het boekwerk is tegen betaling van EUR 10,- te bestellen bij AKWA/Dienst Weg- en Waterbouwkunde, Marja Schomaker, tel. (015) 251 83 08. Overheden krijgen hiervoor geen kosten doorberekend.

auteur: Tommy Bolleboom, AKWA/DWW | publicatiedatum: 13-11-2004